ARCHEOLOGIA

Badania Archeologiczne na Westerplatte: Etap I.

W dniu 10 października 2016 na Westerplatte rozpoczęły się prace związane z I etapem Misji Archeologicznej na Westerplatte, finansowanej ze środków Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego i pod patronatem Ministra Jarosława Sellina. Badania te prowadzone są z godnie z wszelkimi wymogami formalnymi i merytorycznymi dotyczącymi tego typu prac, poprzedzone zostały wielotygodniowymi kwerendami, a Muzeum Westerplatte posiada komplet zezwoleń od właściciela gruntu, Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków, a także MKiDN.

Jak mówi Filip Kuczma, kierownik badań archeologicznych „aktualnie prowadzimy I etap badań archeologicznych, które stanowią część misji archeologicznej mającej zakończyć się nie wcześniej niż w 2019 roku. Patronat nad I etapem badań objął Sekretarz Stanu MKiDN pan Jarosław Sellin. Patronaty nad całą misją archeologiczną na Westerplatte objęło MON oraz Ministerstwo Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej.”

Filip Kuczma dodaje, że celem pierwszego etapu jest odsłonięcie fundamentów willi oficerskiej oraz odnalezienie reliktów związanych z Wartownią Nr 5. Etap I ma trwać 28 dni roboczych z sobotami włącznie.

Prace archeologiczne poprzedzone były badaniami georadarem prowadzonymi wspólnie ze Stowarzyszeniem "Wizna 1939" i Stowarzyszeniem Rekonstrukcji Historycznej WST na Westerplatte, które zakończyły się w ubiegłym tygodniu. Badania te uzupełniły informacje posiadane przez SRHWST wynikające z archiwalnej dokumentacji w postaci planów, fotografii, w tym fotografii lotniczych niemieckich i alianckich z lat 1936-1945.

Już pierwszego dnia dzięki wcześniej przeprowadzonymi analizom i badaniom udało się uchwycić w wykopach sondażowych zarys fundamentów willi oficerskiej. Odnaleźliśmy także wiele cennych artefaktów związanych z Wartownią Nr 5, w tym m.in. łuski polskiej amunicji, która eksplodowała w chwili trafienia Piątki bombą zrzuconą z samolotu Stuka Ju-87 2 września 1939 r. i została rozrzucona wokół obiektu, elementy niemieckiego uzbrojenia - ślady walk w 1945 r., a także obiekty związane z rozbudową XIX w. fortyfikacji na Westerplatte.

Jak podkreśla F. Kuczma, po zakończeniu I etapu zostanie zwołana komisja konserwatorska, która zadecyduje o odsłoniętych reliktach willi oficerskiej. Artefakty odnalezione w trakcie I etapu badań trafią do Muzeum Westerplatte, gdzie zostaną poddane konserwacji, a te najbardziej wartościowe zostaną w niedalekiej przyszłości udostępnione zwiedzającym w Muzeum Westerplatte.

ZAKOŃCZENIE I ETAPU BADAŃ ARCHEOLOGICZNYCH NA WESTERPLATTE

W październiku i w listopadzie 2016 r. Muzeum Westerplatte i Wojny 1939 przeprowadziło badania archeologiczne reliktów dwóch obiektów wchodzących w skład zabudowy Wojskowej Składnicy Tranzytowej na Westerplatte: Willi Oficerskiej oraz Wartowni Nr 5. Podczas badań pozyskano łącznie ponad 4000 zabytków ruchomych, a po badaniach wyselekcjonowano zabytki nadające się do konserwacji, o dużym znaczeniu historycznym i ekspozycyjnym (ok. 700 szt.) Przeprowadzono już pełną konserwację 316 sztuk wydzielonych zabytków ruchomych.

Do najciekawszych pozyskanych zabytków należą m.in. orzeł wz. 1919 noszony na rogatywkach garnizonowych wz. 35. odkryty w pobliżu wartowni Nr 5; łuski polskiej amunicji strzeleckiej odkrywane w okolicy reliktów Wartowni Nr 5. noszące wyraźne ślady eksplozji do której doszło wewnątrz wartowni 2 września 1939 r. (łuski pochodzą z 2 partii amunicji wyprodukowanej w 1933 i 1936 roku w Zakładach amunicyjnych „Pocisk” S.A); polskie guziki mundurowe używane zarówno w latach 20. jak i 30. XX w. oraz wiele obiektów pochodzących jeszcze z czasów napoleońskich oraz kurortowych (kule muszkietowe, zegarki, zabawki, porcelana).

Obecnie Dział Archeologiczny Muzeum Westerplatte zajmuje się przygotowaniem II etapu badań archeologicznych na Westerplatte, które Muzeum Westerplatte i Wojny 1939 planuje rozpocząć w kwietniu 2017 r. Jak mówi Filip Kuczma, kierownik działu, „kontynuacja badań archeologicznych jest jednym z niezbędnych elementów służących do opracowania szczegółowego projektu rewaloryzacji Pomnika Historii Pole bitwy na Westerplatte, uściślenia i zadokumentowania historii półwyspu oraz pozyskania zabytków kontekstowo związanych z Wojskową Składnicą Tranzytową”.

Misja Archeologiczna

Nasze Muzeum, powołane 22 grudnia 2015 r. przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego - Pana prof. dr. hab. Piotra Glińskiego, zamierza zarówno eksponować dotąd nigdy w całości nie pokazywany zbiór zabytków ruchomych, jak i pozyskiwać nowe eksponaty znajdujące się po dziś dzień in situ na chwalebnym polu walki. Warto podkreślić, iż Muzeum jest jednocześnie największym w Polsce depozytariuszem kolekcji zabytków związanych z Westerplatte oraz pamiątek osobistych po Obrońcach Wojskowej Składnicy Tranzytowej. Powołana instytucja realizuje także apel śp. majora Ignacego Skowrona - ostatniego z ponad dwustuosobowej załogi walczącej na Westerplatte, który przed śmiercią w 2012 r. wyraził w liście swoje oczekiwania dotyczące ekspozycji muzealiów w Muzeum Westerplatte, którego tworzenie zostało przerwane w 2008 r.

Planowane działania wpisywać się będą w całości w coraz bardziej popularną w naszym kraju archeologię pół bitewnych połączoną z aspektem poszukiwawczym; opartą na wiedzy ekspertów, ale także pasjonatów historii – wolontariuszy, którzy dotąd byli często pomijani w procesach badawczych.

Przed nami nie tylko okres wytężonej pracy stricte muzealnej, ale także badawczej. W ramach zakrojonych na szeroką skalę prac Muzeum Westerplatte przygotowało program badań pod nazwą projektu: „Misja Archeologiczna na Westerplatte”, który po raz pierwszy obejmie cały teren walk na Westerplatte i podzielony zostanie na kilka sezonów badawczych. Celem misji jest zarówno zlokalizowanie, zadokumentowanie i uwidocznienie dla zwiedzających reliktów zabytków nieruchomych (np. fundamenty zburzonej podczas nalotu niemieckich bombowców nurkujących Wartowni nr 5), jak i odnalezienie materialnych śladów walk po oblężeniu umocnień na Westerplatte, a następnie wyeksponowanie ich w Muzeum Westerplatte w ramach ekspozycji stałej w 2019 r.

Teren badań obejmie przede wszystkim miejsca związane z Westerplatte i dyslokacją niemieckich formacji oblegających Składnicę, a także okolice Trójmiasta (łącznie z terenami morskimi) poszerzając aspekt oblężenia Westerplatte o walki o Wybrzeże.

Zgodnie z harmonogramem prac badawczych „Misja Archeologiczna na Westerplatte” rozpocznie się już w tym roku, mając nadzieję, że będzie to ważne wydarzenie edukacyjne i medialne, tak, by żywa historia odkrywana na polu walki w sposób niemal namacalny była dostępna szerokiej publiczności.